El Escorial Kütüphanesi

İspanya kralı II. Felipe (1527-1598) aslında yenilgileri ile tanınır. Ama konumuz için en önemlisi Avrupa tarihinin en büyük anıt yapılarından birinin, dünyanın sekizinci harikası San Lorenzo de El Escorial Manastırı ( El Escorial Kütüphanesi ) yapılmasını sağlayan kişi olmasıdır.

Kralın yayımladığı 22 Nisan 1567 tarihli Kuruluş ve Bağış Hakkında Bildirge’ye göre yapının kurulma amacı 10 Ağustos 1557’de küçük bir Fransız ordusunun Saint Quentin’de Fransız ordusunu yenmesine dayanır. öyle
bile olsa II. Felipe, Ptolemaios’lar ya da Medici’ler gibi gücünü eşsiz bir yapıtla ifade etmek istemiştir; askeri zaferlerin kütüphaneler yaratmasına pek rastlanmaz.




Yapıdan sorumlu ilk kişi mimar Juan Bautista de Toledo’ydu. 1576’deki ölümünden sonra yerine kozmograf ve matematikçi Juan de Herrera geçti. Yapı tamamlandığında üç kütüphanesi vardı: Krallar Avlusu’nun karşısındaki ana kütüphane, el yazmalarına ayrılmış bir başkası ve dini törenlerle ve kilise korolarıyla ilgili yapıtların olduğu bir kütüphane. Mektupların, vakıf kararlarının, dini emirlerin, ayrıcalıkların ve kraliyet fermanlarının çok az kişinin erişiminin olduğu sandıklarda saklandığı bir de arşiv vardı. Kütüphanenin düzenlenmesi, II. Felipe’nin rahibi ve Flarman bölgesi ile Portekiz’deki gizli işlerinde danışmanı hümanist Benito Aria Montano tarafından yapıldı.

Felipe, kütüphanesinin dünyanın en iyi olmasını istiyordu. Bunun için kendi kitaplarını bağışladı ve yeni metinlerin satın alınması için sınırsız kaynak ayırdı. En yakınındakilere Paris, Roma ve Venedik’ten en nadir kitapların ve el yazmalarının satın alınması için emirler verdi. Fransa’daki elçisine 28 Mayıs 1567’de yazdığı bir mektupta şöyle diyordu. ” En nadir bulunan ve en iyi kitapların buraya getirilmesi beni çok mutlu edecektir, çünkü gerek burada yaşayacak din adamlarının, gerek tüm halkın yararına buraya gelip onları okuyacak olan okumuşların yararına bırakılabilecek en büyük hatıralardan biridir budur.”

Bu projenin öneminin farkında olan pek çok saray mensubu kütüphanesini krala bağışladı. Don Diego Hurtado de Mendoza, çoğu İtalyanca iki bin kitaplık koleksiyonunu devretti, pek çok soylu da onu izledi. İnebahtı Deniz Savaşı’nda İspanyollar İnebahtı Kuran’ının öne çıktığı yirmi kadar Arap, Pers ve Türk el yazması ele geçirdi. II. Felipe 1573’te (Niclas de la Torre olarak tanınan) Girit doğumlu yazıcı Nicolas Turrianos’u işe aldı. O da 30 yıl boyunca en az 40 Yunan el yazmasını kopyaladı.

İki bin elyazması ve 2500 kitaptan oluşan koleksiyon, yolculuk günlerinin, haritaların, müzik notalarının, çemberli küre, usturlap ve yerküre gibi bilimsel nesnelerin eklenmesi ile büyüdü. Ayrıca kimsenin okumaması için dikilerek mühürlenmiş ciltlerden oluşan bir yasaklı kitaplar bölümü de vardı. 1962’de Luis Gajardo’nun filosu Fas Sultanı Zidan Ebu Maali’nin dört bin ciltlik kütüphanesini taşıyan bir gemi ele geçirdi, kitapların hepsi El Escorial’a getirildi.

Tarihte El Escorial’da çıkan küçük yangınların kayıtlarına rastlanır ama 7 Haziran 1671’de öğleden sonra saat iki civarınd tam bir felaket yaşandı. Tüm yapı, II. Felipe’nin odalarını, kütüphaneyi ve bazilikayı kapkara lekelere dönüştüren büyük ve korkunç bir yangın yandı. Yangın, Guadarrama Sıra dağlarından esen rüzgarlarla kısa süre içinde yayıldı, sekiz saat içinde neredeyse tüm yapı kül olmuştu. Daha sonra yangının kuzey bölümündeki papaz okulundaki bir bacadan çıktı ve şiddetlenerek elyazmaları bölümüne sıçradığı belirlendi.

Kuşkucu felsefeci Sextus Empiricus’a ait en az üç el yazması sonsuza dek yok oldu, başka Yunan kodekslerinin sonu da aynı oldu. Kayıp çok büyüktü. Diğer kayıplardan başka Vizigot Konsili’nin Kodeksi, Dioskourides’in metinleri ve Toledo’lu araştırmacı Francisco Hernandez’in yazdığı ve Meksika’nın bitkilerini, hayvanlarını ve geleneklerini incelediği 19 ciltlik Historia Natural de Las Indias (Latin Amerika’nın Doğa Tarihi) adlı kitabıda yandı.

Kaynak: Fernando Baez-Kitap Kıyımının Evrensel Tarihi/ Can Yayınları




[Toplam: 0   Ortalama: 0/5]
0 cevaplar

Cevapla

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir