Yazılar

Avustralya’nın Doğu Timor’u Sömürmesi

Doğu Timor ve Avustralya’nın Doğu Timor’u Sömürmesi Ülkeniz zayıf ve yoksulsa ve zengin komşunuzda ortak kullandığınız, doğal kaynak açısından zengin bölgeden sizi mahrum bırakarak kaynakları utanmadan talan ediyorsa; ne yapabilirsiniz? Doğu Timor, hala umutsuz ve insanlarını doyurmaktan aciz.

Asya’nın en yoksul ülkesi, geçtiğimiz günlerde bağımsızlığının ikinci yılını kutladı. Nüfusunun yarısı işsiz ve en az yarısı da cahil. Doğu Timor en başından beri güçlü komşusu Avustralya tarafından şiddetle aşağılandığını hissediyor. İki ülke de Timor denizinin altındaki muazzam petrol ve doğalgaz kaynakları için uzun ve acı bir münakaşaya girmiş durumdalar.




Bu kaynakların meydana getirmiş olduğu potansiyel o kadar büyük ki, eşit paylaştırıldığında, Doğu Timor ekonomik olarak kendine yeter duruma gelecek, acil sosyal sorunlarını çözebilecek. Avustralya, uluslararası kanunları hiçe sayarak, genellikle açık ve doğrudan, çaresiz Doğu Timor hükümetinin yüzüne de gülerek, zorba ve göz korkutan bir yaklaşımı tercih etti. Sadece Doğu Timor’un acımasız Endonezya işgali altında olduğu sürece, Suharto hükümet ile yapmış olduğu sınır anlaşmasını geçerli sayıyordu.

İngiliz haftalık haber dergisi The Ekonomist, durumu şöyle özetliyordu:

Tartışmalı doğal kaynakların bir kısmı Timor Aralığı olarak bilinen bölgede bulunmaktadır ve Avustralya ile Endonezya 1972 yılında deniz sınırlarını belirlemiştir. On yedi yıl sonra iki ülke, buradan elde edilecek gelirleri eşit olarak paylaşmak üzere bir anlaşma imzalamışlardır. Başkan Gusmao, o dönemde Doğu Timor’un Endonezya işgali altında bulunması sebebi ile bu anlaşmanın yasa dışı ve kanuna aykırı olduğunu savunmuştur.

Bağımsızlık zamanında Avustralya, geçici bir anlaşma imzalayarak ortak gelişim alanından elde edilecek gelirin %90’nını Doğu Timor’a bırakmayı kabul etmişti. Bu anlaşma, Bayu-Undan doğalgaz sahasını da bu yıl üretime geçmek kaydıyla kapsamaktadır.. Ancak bu anlaşma, 1999’dan beri tüm gelirini kendisine
aldığı, daha kazançlı doğalgaz bölgelerinin bulunduğu Greater Sunrise’ın büyük bir kısmını ve Laminaria-Corallina petrol bölgesini kapsamamaktadır.

Doğu Timor Başkanı Xanana Gusmao, üçüncü bir tarafın hakemliğinde olmak üzere birkaç çözüm önerisinde bulundu. Ama Avustralya müzakereye yanaşmadı. Uluslararası adalet mahkemesi’ninde hakemliği artık geçerli olmayacaktı. Çünkü Avustralya deniz sınırlarını Doğu Timor bağımsızlık kazanmadan önce geri çekmişti. Doğu Timor başkanı Mari Alkatiri, kaynakların eşit şekilde paylaştırılması durumunda ülkesinin 12 milyar dolar değerinde petrol ve doğalgaz elde etmiş olacağını iddia ediyordu.

Doğu Timor nerede

Doğu Timor

Doğu Timor hükümeti, Avustralya ve Doğu Timor arasındaki bu sorun çözülene kadar petrol ve doğalgazdan elde edilen gelirin birikeceği bir emanet hesap açılmasını teklif etti.

Ancak bir Avustralya gazetesi olan The Star’a göre, iki ülkeyi ayıran 600 millik deniz seviyesinin ortasına bir sınır koymayı kabul etmemişti ki Doğu Timor’un da istediği tam olarak buydu. Bu arada Avustralya hükümeti, Doğu Timor hakkında aşağılayıcı bir dil kullanıyordu.

Avustralya ABC News kanalından Alexander Downer, bir süre önce Doğu Timor’daki sefalet, Avustralya’nın tartışmalı enerji rezervlerini deniz sınırına çekilmesi için bir gerekçe olamaz. Bütün saygımla söylüyorum, artık büyüyün. Papua Yeni Gine ile karşılaştırıldığımızda inanılmaz derecede zenginiz. Yeni Zelanda’dan 6-7 kat daha zenginiz. Bu demek değildir ki, bu sorunun çözümü için kendi bölgelerimizi terk edeceğiz. Siz ekonomik farklılık meselesini kendinize yardım programına dönüştürüyorsunuz, şeklinde bir açıklama yaptı.




Doğu Timor’a bazı yardım programları Avustralya’dan gelmekteydi. Bununla beraber karın yaklaşık %10’u Avustralya’nın tartışmalı bölgede bulduğu petrol ve doğalgazdan geliyordu. Kaynak keşif de daha sadece başlangıç aşamasındaydı. Nisanda ki sonuçsuz görüşmelerden sonra (Doğu Timor ayda bir görüşmeler
yapılmasında ısrar ederken Avustralya, bir sonraki Eylül ayından önce olmamak kaydıyla sadece senede 2 kere görüşme yapılmasını istiyordu) Alexander Downer tehditkar şekilde: Doğu Timor, onlar için yaptıklarımız düşünülürse, Avustralya’yı zorbalıkla suçlayarak büyük bir hata yapmıştır dedi.

Avustralya, çok da eski olmayan geçmişini unutarak Doğu Timor’a yapmış olduğu yardım hakkında böbürlenmekten hoşlanıyordu.

Şubat 1942’de Japon İmparatorluk ordusu (Doğu Timor’un başkenti) Dili’ye 20 bin asker çıkarmış ve bu Portekiz kolonisini işgal etmişti. Japonlar oradan Avustralya’ya saldırmaya hazırlanıyordu. Avustralya kuvvetlerinin yanında savaşan Doğu Timor askerleri büyük kayıplar vererek kahramanca dövüşmüştü. Bu direnişin Avustralya’yı kendi topraklarında korkunç bir savaşa girmekten kurtardığı anlatılır hep.

Avustralyalılar çekildikten sonra Japonlar, Doğu Timor halkından korkunç bir intikam aldılar. 1930 yılında 472 bin olarak bilinen Doğu Timor nüfusu, 1946’da 403 bine gerilemişti (mümkün olan iki en yakın nüfus sayımına göre) Doğu Timor, Portekiz’den bağımsızlığını elde ettikten sonra 7 Aralık 1915 yılında
Endonezya’nın işgaline uğradı. Yirminci yüzyılın en acımasız soykırımlarından biri olan işgal sırasında nüfusunun üçte birini kaybetti. ABD ve Avustralya, çok büyük bir hata yaparak Suharto’ya ve askerlerine yeşil ışık yaktı.

Doğu Timor, şimdiye kadar ne Endonezya’dan, ne de işgale destek veren ülkelerden tazminat alamamıştı.

Avustralya’nın Doğu Timor’a, bağımsızlık halk oylamasından ve Cakarta yanlısı milislerin yaptığı katliamlardan sonra çok uluslu bir güç gönderdiği bir gerçekti. Avustralya’nın Uluslararası Adalet
Mahkemesi’nde deniz sınırları haklarını Doğu Timor bağımsızlık kazanmadan önce geri çekilmiş olması aleyhlerinde bazı söylentiler yapılmasına neden olabilirdi. Avustralya için çok önemli doğal rezervler konusunda dünyanın en büyük dördüncü nüfusuna sahip Endonezya’ya kabadayılık yapmaktansa, küçük ve savunmasız bir ülkeye bunu yapması daha kolaydı.

Sömürgeci ihmallerden, korkunç işgal ve saldırılardan kurtulanlardan arta kalan 760 bin kişi, Asya’nın en fakir ülkesi Doğu Timor’u meydana getirmektedir. Ülke, büyük yayıncı kuruluşların kameralarından çok uzaktır. Çok az gazeteci dünyanın bir ucundaki bu bölgeye gelmeye zahmet ediyor. Bu ülkenin çıkarlarını
koruyacak bir donanması ya da kuvvetleri bulunmamaktadır. Ancak yeni okullar, hastaneler, yollar ve ev yardımları ödemelerini yapabilecekleri mümkün kılacak kadar doğalgaz ve petrolleri var. Aslında Doğu Timor’un yardımdan çok, uluslararası adil bir hakemliğe ihtiyacı var.

Sorun ise, güçlü komşunun bu meseleyi kapatmak istemesi ve onları susturmaya çalışmasıdır. Görünüşe göre hiçbir uluslararası yapı, Avustralya’ya ne kadar hatalı olsa da, ne kadar küstahça ve adaletsizce davransa da, Avustralya gibi bir ekonomik güce karşı çıkma cesaretinde ya da isteğinde olmayacaktır.
Geçenler de Başkan Gusmao, Biz Avustralya’yı suçlamıyor, sadece gerçekleri söylüyoruz diyordu. Sorun, bunları duymak isteyen birilerinin olup olmadığıdır. Hepsinden öte, birileri jeopolitik çıkarlar yüzünden acılar çeken bu fakir ama onurlu ülkeyi savunmak için bir şeyler yapacak mı?

Kaynak: Andre Vltchek-Batı Terörü / bilim+gönül yayınları kitabından alınmıştır.

[Toplam: 0   Ortalama: 0/5]