Tell-el-Amarna Mektupları

Ama daha sonraki bir döneme ait olan referanslardan Asshur şehrinin ele geçirilip yağmalandığını ve kralı Ashur-nadin-akhe’nin Mısır’la yazışmayı ve hediye alışverişini sonlandırdığını anlıyoruz. Ninova’nın da Ashur gibi düşürüldüğünü saushatar’ın (Tushratta) soyundan gelen birinin Thebes ‘te yaşayan 3. Thothmes’in (3.Amenhotep) soyundan gelen birine Ninovalı İştar’ın (Shaushka) bir resmini gönderebilmiş olmasından anlaşılıyor. Yüzyıl gibi bir süre  boyunca birbiri ardına tahta çıkan beş Mitannili kral Asur’un derebeyliğini yaptılar.




Bu olaylarla ilgili bilgimiz Tell-el-Amarna mektuplarından ve Profesör Hugo Winckler tarafından Kapadokya’daki Boghaaz Köi’de bulunan tabletlerden gelmektedir. Tell-el-Amarna mektupları On sekizinci Hanedanlığın ünlü Mısır Firavunu Akhenaton’un sarayının kalıntıları arasında bulunmuştur. 1887 yılının
kış mevsiminde Mısırlı bir kadın bahçesi için toprak kazarken kendisini Akhenaton’un içinde resmi yazışmaları sakladığı dış ofisinin tavanında buldu.

“Mektuplar” fırınlanmış kil tabletlerin üzerinde Babil-Asur diline ait alfabetik işaretlerin çivi yazısıyla yazılmıştı. Babil-Asur dili Hiksos döneminden sonra batı Asya’da birçok ülkenin kullandığı uluslararası diploması diliydi. Her zaman bir servet kazanmak ve çalışmayı bırakmak için antikalarını satmaya hevesli olan Mısırlı yerliler, tabletlerin bazı örneklerini satışa sundular. Bir veya iki tanesi Paris’e gönderildi. Ama Paris’e gelen eserlerin sahte olduğu bildirildi. Sonucunda bir süreliğine üzerinde yazılar bulunan kilden eserler satılabilir bir ürün olmaktan çıkarıldı.

Değerleri anlaşılmadan önce yerliler onları çuvala koyuyordu ki bu da, eserlerin zarar görmesine veya tamamen mahvolmasına neden oluyordu. Sonunda bu tür tabletlerin çoğu İngiliz Müzesi’ne ve Berlin Museum’a ulaştı. Diğerleri de Kahire, St. Petersburg ve Paris’teki müzelere gönderildi. Yazılar deşifre edilince, Mitanni yeniden keşfedildi ve Mısır’ın içişleri ile Asya’daki çeşitli krallıklarla olan ilişkilerinin üzerine muazzam bir ışık tutulmuş oldu. Bunların yanı yaşamları hakkında da bilgi edinilebildi!

Mektuplar 3. Amenhotep’in, 3. Thothmes’in ve oğlu “hayalperest kral” Ahkenaton’un hükümdarlıklarını kapsıyordu. Ayrıca Babil, Asur, Mitanni, Kıbrıs, Hitit krallarından ve Fenike ile Kenan prenslerinden gelen haberleri de içeriyordu. 3. Amenhotep’den Babil kralı Kallima-Sin’e gönderilen iki mektubun kopyası da
korunmuştu. Bir tanesinde Firavunun yalancılar diyerek rezil ettiği Babilli büyükelçilerin ifadeleri yer alıyordu. Kallima-Sin kızını Mısır’ın kraliyet haremine göndermişti ve iyi olup olmadığını merak etmişti. Ayrıca tapınağını büyütmek için “altın” istiyordu.

Yirmi altın gönderilince, aldığı miktarın az olduğundan ve altınların sahte olduğundan da yakınıyordu. Altınları ocağa attığını ve sadece beş tanesinin erimediğini söylüyordu. Karşılığında Ahkenaton’a iki tane emaye ve haremdeki kızı için de mücevherler göndermişti. Ashur kralı Ashur-uballit Akhenaton’a atlar, at arabaları ve mücevher bir mühür hediye ettiğini ima eden bir mektup yazmıştı. Sarayının inşası için altın da istemişti. “Sizin ülkenizde kum tanesi kadar sonsuz altın vardır,” yazmıştı.

Atası Ashur-nadin-akhe döneminden beri Asur’dan Mısır’a hiçbir büyükelçinin gitmediğini ima eden bilgilendirici bir ifadede bulunmuştu. Buradan Ashuruballit Asur’un bir kısmını Mitannilerin boyunduruğundan kurtarmış olduğu sonucu çıkarılabilir. Mitannilerin o dönemdeki kralı Tushratta idi. Hem kuzeni 3. Amenhotep ile hem de damadı Ahkenaton’la yazışmıştı. 3. Amenhotep’le yazışmalarında Tushratta krallığının Hititler tarafından işgal edildiğini ama tanrıları Teshup’un onları eline teslim etmediğini ve öldürdüğünü anlatmıştır. “Hiçbir Hititli istilacı evine geri dönemedi.” diye belirtmişti.

Amenhetop’a ele geçirilen ganimetlerden birkaç at arabası ve at ile bir erkek ve kız çocuğu göndermişti. Mısırlı Firavunun karılarından biri olan kız kardeşi Gilu-khipa’ya altın takılar ve bir kavanoz yağ hediye etmişti. Başka mektupta ise Tushratta çok sayıda altın istemişti. Önceki olaylarda yeterli kadar altın alamadığından yakınmış ve Mısır altınlarının bazılarının bakırla karıştırıldığını ima etmişti. Asurlu kral gibi o da Mısır’da altından bol bir
şey olmadığını belirtmişti. Firavuna gönderdiği hediyeler arasında değerli taşlar, altın takılar, at arabalar, atlar ve köle kadınlar vardı. Bu hediyeler belki de ödenmesi gereken vergilerdi.




3. Amenhotep’in hastalığı sırasında Tushratta Ninova’nın İştar resmini Mısır’a göndermiş ve kendisine babası Sutarna tarafından gönderildiğinden bahsetmişti. Akhenaton tahta çıktığında Tushratta ona, Mitanni ve Mısır kralları arasında üç nesildir süren dostluğun devam etmesini dilediğini belirten ve Akhenaton’un annesi “seçkin Kraliçe Tiy’e iltifatlar ettiği bir mektup yazmıştı. Kraliçe Tiy’in Mısır’ın dış politikasını şekillendirmekte oldukça fazla etkisi vardı.

Tushratta’nın Firavunlarla uzun süren yazışmalarında modern tarihçiler için krallığı hakkında çok sayıda önemli bilgi sağlayan ifadeler kullanmıştır. Tell-el-Amarna döneminin ilk kısmı boyunca Mitanniler Batı Asya’nın en güçlü krallığıydı. Bu nedenle, büyük Mısır Firavunlarının karıları ve anneleri olmaları için Mitanni krallığını yönetenlerin kızları seçiliyorlardı. Ama bu krallığın sayısız düşmanı her zaman onun düşüşünü gerçekleştirmeyi planlıyordu. Düşmanlar arasındaki en önemli ve en tehlikeli olanlar Hititler ile Asurlulardı.

Kaynak: Babil ve Asur Mitleri- Donald A. Mackenzie/Atlantis Yayınları kitabından alıntılanmıştır

[Toplam: 0   Ortalama: 0/5]
0 cevaplar

Cevapla

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir