Dante’nin İrlandalı Edebiyatındaki Etkisi

Dante ‘nin İrlandalı Edebiyatındaki Etkisi Bütün bu altüst edici kullanımların paradikması kuşkusuz İrlandalıların sırasıyla (Joyce, Beckett ve Heaney) Dante’den yararlanma biçimleridir. Onlar, Toskanalı şairin -her şeyden önce asil olan-külliyatın, kozmopolit ve milliyetçilik karşıtı İrlandalı şairlerin davasına hizmet edecek bir mücadele aracı olarak sahiplenmişlerdir.

Dante ‘nin De vulgari eloguentia’da açıkladığı, sadece edebiyat diliyle olan ilişkilerinde ulusal dil meselesi ile somut ve dolaysız olarak karşı karşıya kalmış yazarların anlayabileceği ve algılayabileceği dil-edebiyat projesini bir anlamda tekrar hayata geçiren Joyce ve Beckeet’tir. Toskanalı şairin sarsıcı gücünü yeniden yaratmış, canlandırmış ve ondan yararlanmışlardır.




Dante, İrlanda uzamındaki en uluslararası yazarların mücadelesinde hem bir kaynak, hem bir silah olmuştur. Joyce’un Dante’ye olan tutkusunu, kendisine daha onsekizindeyken ”Dublin’in Dante’si” diye isim takılmıştır. Hayatı boyunca kendini sürgünde yaşamış olan bu büyük Toskanalıyla özdeşleştirdiğini biliyoruz. Ne var ki yazara olan büyük hayranlığı ve külliyatı hakkında derin bilgisi ile, duruşlarının benzerliğini açıkça ortaya koymak Becket’te düşecekti.

Beckett 1929 yılının ilk aylarında Joyce’un isteği üzerine, Our Exagmination Round his Factification for İncamination of Work in Progress’te yer alacak ilk metnini kaleme aldı; Joyce bu derlemeyi o sıralar Work in Progress diye genel bir başlık altında, farklı dergilerde parça parça yayımlanan metinlere Anglo-Saksonlar’dan gelen şiddetli eleştirilere bir cevap olarak tasarlamıştı.

Dante…Bruno. Vico… Joyce başlıklı deneme, Dante’nin De vulgari eloguantia’sının sağladığı incelikli araçlarla, Joyce’nin edebi tasarısının dilsel, yani siyasi boyutunun bir savunmasıydı.

Temelinde İngiliz karşıtı bir manifesto ve Galce yanlısı İrlandalılara bir karşı saldırı olan bu metin hem İngilizcenin edebiyat üzerindeki nüfusuna itiraz ediyor, hem de Joyce’bir edebi dilsel ve siyasi tasarısını açıklığa kavuşturuyordu.

Beckett, Dante’nin seçkin bir halk dili yaratmakla ilgili önerilerinden yararlanarak Finnegans Wake’in temelinde yatan projenin İngilizceye boyun eğmenin reddi olduğunu ortaya koyuyordu. Ona göre, Dante nasıl İtalyancanın bütün lehçelerinin sentezi olacak ideal bir dil yaratılmasını önerdiyse, Joyce’de bütün Avrupa dillerinden bir tür sentez yaratılarak İngilizlerin siyasi ve dilsel tahakkümüne yepyeni bir çözüm bulmuştu.

Belacgua adındaki Dantevari karakteri daha ilk metinlerde ortaya çıkaran Beckett’in kendisi de Dante’nin külliyatına daima sadık kalmıştır. O zamanlar İrlanda’da yürürlükte olan ulusal normları salt edebi bir yoldan reddetmesi, Dante’yle aynı yaklaşımı benimsediğini gösterir. Tozlu dolaplardan çıkarılıp
irlandalı yazarların en uluslararası çapta olanlarının çağdaşı haline getirilen Dante’de böylece yepyeni bir boyut kazanmıştır.

Yeniden tarihselleştirildiği için İrlanda edebiyatının kurucu babalarından biri olmuştur. Bütün yoldan çıkmışları, bütün özerk yazarların, ulusal gerçekliğin dar sınırlarına boyun eğmeyi reddetmiştir. Bütün İrlandalıların meşru mirasında kendine bir yer bulmuştur. İrlandalıların Dante’yi benimsemesi, her şeyden önce dünya edebiyat uzamının oluşum ve bütünleşme sürecinin olağanüstü sürekliliğini gözler önüne serer.



Joyce ve Beckett, aradan yaklaşık altı yüzyıl geçtikten sonra, ilk edebi özgürlük talebini, o zamanlar ”Latincenin Düzeni” denen şeye karşı ilk isyanı dile getiren kurucu bir metni yeniden gündeme getirmişlerdir.

Dante’yi Latince olmayan şiir formlarının yaratıcısı olarak görmüştür Du Bellay. Joyce ve Beckett de Dante’yi yeniden keşfetmiştir. Benzer bir konumda oldukları içinde onu edebiyatta bir özgürleştirmeci aracına dönüştürmüşlerdir.

Dünya edebiyat uzamının inşaasında büyük önem taşıyan, bir bakıma gelişmesini sağlamış olan bir metnin hem edebi, hem siyasi amaçlarla kullanılmasıdır. Burada önerdiğimiz kalıtım modelinin geçerli olduğunun göstergesidir.

Aralarındaki tarihsel farklılıklara rağmen yapısal olarak birbirine çok benzeyen bir tahakküm durumuna çare ararken, Joyce ve Beckett. Dünya edebiyat cumhuriyetinin doğuş ve yükseliş sürecini tamamlayıp taçlandırılmışlardır. Dönüp dolaşıp Latin’cenin baskısına karşı geliştirilmiş silahların mucidini yeniden keşfederek, Dante’nin eserine bütün sarsıcı gücünü geri kazandırmış, onu kendi devrimci girişimlerinin bayrağı olarak görmüşlerdir.

Kaynak: Dünya Edebiyat Cumhuriyeti – Pascale Casanova / varlık yayınları kitabından alınmıştır.

0 cevaplar

Cevapla

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir