Askar Akayev Kimdir

Askar Akayev Kimdir

Askar Akayev Kimdir, 10 Kasım 1944 yılında Kırgızistan’ın Kızıl Bayrak kasabasında dünyaya gelmiştir. 1967 yılında Hassas Mekanik ve Optik alanında Leningrad Enstitüsü’nden mezun olmuştur. 1977 yılında Mayram Akayeva ile evlenmiş ve bu evlilik neticesinde iki oğlu ile iki kızı doğmustur.

1989 yılında SSCB Yüksek Sovyet Milletvekilligi yapmıştır. Akavev, 1990 yılında Kırgızistan bağımsızlığını ilan etmeden önce Kırgızistan’ın lideri olmuştur. 1991 yılında muhaliflerin yapmaya çalıştığı darbe girişimini atlatmış ve yine 1991 yılında yapılan ilk seçimlerde bağımsız Kırgızistan’ın ilk devlet başkanı olmuştur.

Devlet başkanı olan Akayev öncelikli olarak pazar ekonomisine geçmiştir. Ve yabancı sermayenin ülkeye yatırım yapması için bir dizi kanuni düzenlemeler  yapmıştır. 1992 yılında Kırgızistan’daki pazar fiyatlarını serbest bir zemine çekmiş ve IMF’nin tavsiyesiyle de Kırgızistan’ın para birimini Rubleden Soma  geçirmiştir.



Kırgızistan’ın çok etnik kimlikli yapısını gören Askar Akayev, SSCB’den kalma ulusal kimlik politikasını temelde devam ettirmiştir.

Akayev hükümeti, SSCB’nin milli kimlik politikasından farklı olarak, hiçbir zaman Kırgız dili ve kültürünü egemen kılma gayreti içinde olmamıştır. Kırgız halkı egemenliğine dayalı bir yönetim oluşturma sevdasına düşmemiştir. Aksine Akayev’in “Kırgızistan hepimizin ortak evidir.”. 

Sloganıyla bilinen politikasının neticesi olarak Kırgizistan’da yaşayan diğer unsurların yönetime katılmasına hak tanınmıştır. Ve Orta Asya’da (SSCB dönemi de dâhil olmak üzere) etnik kimliklere emsali olmayan bir şekilde kültürel haklar tanınmıştır. Bu kültürel hakları 1993 senesinde Kırgızistan hükümetinin yeni ulusal politikası çerçevesinde toplumsal örgütleri ve ulusal kültür merkezleri kurma kararı ile ete kemiğe büründürmüştür.

Akayev, bu özgür ortamı ve Kırgızistan’ı oluşturan her unsurun kendini rahatça temsil edebilmesi için dernek, vakıf gibi sivil toplum örgütleri kurmalarına imkân tanıyarak geliştirmiştir. Daha sonra bu örgütlerin rahat çalışması ve kendi aralarındaki diyaloğun artması için bütün sivil kuruluşların bir araya geldiği “Kırgız Halk Meclisi “Asambleyi Naroda Kırgızkaya’yı kurmuştur. Bu derneklerin toplandığı binaya “Dostluk Evi” adı vererek birliktelik ruhunu taçlandırmaya çalışmıştır. Bu sayede her etnik topluluk, gerek Kırgız

Halk Meclisi’nde gerekse kendi aralarındaki sıkıntıların giderilmesine yönelik raporlar hazırlamış ve hazırladıkları raporları Kırgız hükümetine sunma fırsatı yakalamışlardır. Kırgız hükümeti de etnik kimliklerin bu meselelerini problemin kaynağından gelen raporlar sayesinde mantıklı çözüm önerileriyle çözmeye çalışmıştır.

Akayev, bununla yetinmeyip dönem dönem etnik kimliklerin temsilcileri ile görüşmüştür. Bunu bazen Bişkek’e etnik grup temsilcilerini çağırarak yapmış bazen de bizzat kendisi bu etnik grupların ayağına kadar gitmiştir. Özellikle ülkenin güneyinde ağırlıklı bir nüfus olarak yaşayan Özbekleri her fırsatta ziyaret etmiştir.

Ülkenin güney bölgesine 2004 yılında yaptığı bir ziyarette Batken (Batken) bölgesinin, Oş bölgesinin, Calal-Abad bölgesinin ve Oş sehrinin ve Özbek diyasporasının temsilcileriyle buluşmuş, Kırgizistan’daki etnik kimlikler arasındaki ilişkilerin nasıl güçlendirileceği hususunda görüş alışverişinde bulunmuştur.

Bu ziyaretlerinde ülkedeki etnik kimlikler arası ilişkilerin sakin durumunun ekonomik gelişmelerden dolayı olduğunun altını çizmiştir. Ve ekonominin iyi olması durumunda toplumların birlikteliğinin pekişeceğini belirtmiştir. Ayrıca Kırgızistan’da ekonomik ve etnik kimlikler arası ilişkilerin politika olarak gelişmesinde en büyük rolün Kırgız Halk Meclisinde (Ассамблеи Народа Кыргызстана) оlduğunа dеğinmiştir. “KbpróictaH – Ham obméOM – Kırgızistan hepimizin evidir”. Söyleminin de ancak ve ancak Kırgız Halk Meclisi’nin destekleriyle gerçekleşeceğini vurgulamış ve etnik temsilcilere ekonomik ve sosyal sorumluluklar yüklemiştir. /Askar Akayev Kimdir/

Ayrıca Kırgızistan’daki etnik kimliklerin her birinin kültürünün ve dilinin geliştirilmesine büyük önem verdiklerini belirtmiştir. Ve bu konuda çalışmaların her sene etnik gruplardan gelecek geri bildirimler doğrultusunda devam edeceğini söylemiştir.“ Akayev dönemini araştıran araştırmacılar, Akayev’in, Kırgız milliyetçiliğini bastıran, halkların kardeşliğini öne çıkaran, en azından sürekli bu söylemi dillendiren bir politikacı olduğunu belirtmiş. Milliyetçilik yerine yurtseverliği teşvik ettiğine değinmişlerdir.

Akayey’in bu politikası SSCB’in son yıllarıyla birlikte milliyetçilikle tanışan bazı kesimler tarafından ciddi bir sekilde tenkit edilmiştir.

Buna devlet başkanının yakın çevresindekilerin yolsuzlukları ve ulusal düzeyde büyük yolsuzluklardaki artış da eklene arasında hoşnutsuzlar baş göstermeye başlamıştır. Anca dış borçlanma, Çin başta olmak üzere bazı komşu devletlere toprak satışı ve kiralama gibi konular da bu tartışmaları alevlendirmiştir.

Bu tartışmalara Kırgızistan dış politikasının başarısızlığı ile birlikte sosyoekonomik kriz, hayat standartlarının düşüşü ketlesel işsizlik, devlet başkanlığı yetkilerinin üçüncü döneme uzatılması diğer ülkelerle olan su, altın vs. gibi tabii kaynakların kullanımı konusu da eklenmiştir. Askar Akayev karşısında ciddi bir muhalif halk kitlesi oluşmuştur.

Bununla birlikte ABD’nin 2001 de Afganistan operasyonuna başlaması, Kırgızistan, Özbekistan ve Tacikistanda NATO ve ABD geçici üslerinin kurulması ülke içinde uluslararası tartışmaları gündeme getirmiştir. Başlangıçta Rusya, ABD’nin Kırgızistanda üs açmasına karşı çıkmamıştır.

Kırgızistan’da kendi üssünü açmakla yetinmişse de sonraları eski Sovyet coğrafyasında ABD-Rusya nüfuz mücadelesi şiddetlenmeye başlamıştır. Bütün bu huzursuzluklar içinde Mart 2005 tarihinde Askar Akayev yönetimi halk ayaklanması ile devrilmiş ve “Batı yanlısı” olarak değerlendirilen Bakiyev, lale devrimi ile birlikte iktidara gelmiştir.

Akayev, halk ayaklanması sırasında halka ateş açılmasına izin vermemiş ve ülkeyi kendi terk etmiştir. Putin’in daveti üzerine de Rusya’ya gelen Akayev, Moskova Devlet Üniversitesinde Kompleks Sistemlerinin Matematiksel İncelemelerde Prigogine’in Enstitüsünde kıdemli araştırmacı olarak çalışmaya başlamıştır. Dönem dönem basına ABD’yi eleştiren demeçler veren Akayev, håla Rusya’da yaşamaktadır.

Kaynak: Kırgız Etnik Kimliği ve Ulus Devlet Yapılanması- Ahmet Sağlam/AZ Yayınları kitabından alıntılanmıştır.




0 cevaplar

Cevapla

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir